Φαρμακευτικά Μανιτάρια και Καρκίνος: Κλινικές Ενδείξεις, Βιοενεργές Δράσεις και Προοπτικές Συμπληρωματικής Θεραπείας

Γράφει ο Κιούσης Ιωάννης, Στέλεχος Διατροφής & Διαιτολογίας. Έχει παρακολουθήσει εξειδικευμένη εκπαίδευση στη μυκοθεραπεία από το MykoTroph Institute στη Γερμανία, ιδιωτικό ινστιτούτο με εστίαση στις θεραπευτικές εφαρμογές των φαρμακευτικών μανιταριών. Επιστημονικές εργασίες του έχουν φιλοξενηθεί από την Ελληνική Εταιρεία Αθηροσκλήρωσης και την Ελληνική Εταιρεία Εμμηνόπαυσης, δύο καταξιωμένους επιστημονικούς φορείς στον χώρο της ιατρικής πρόληψης και θεραπείας.

Το παρόν άρθρο στοχεύει να ενημερώσει τους/τις ασθενείς, τις οικογένειες τους και τους/τις επαγγελματίες Υγείας που έχουν αναλάβει την φροντίδα τους. Δεν προσφέρει επίσημες οδηγίες ή συστάσεις για την λήψη αποφάσεων σχετικά με την αντιμετώπιση του καρκίνου.

ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΝΙΤΑΡΙΑ

Εδώ και δεκάδες χιλιάδες χρόνια (1), τα μανιτάρια αποτελούν βασικό στοιχείο της ανθρώπινης διατροφής λόγω των θρεπτικών συστατικών τους (2) και μας συνόδευαν τόσο ως τροφή όσο και ως φάρμακο (3, 4). Τα μανιτάρια συμπληρώνουν την ανθρώπινη διατροφή με διάφορα βιοενεργά συστατικά, τα οποία είτε δεν έχουν εντοπιστεί είτε βρίσκονται σε ανεπαρκείς ποσότητες σε όλα τα άλλα γνωστά τρόφιμα. Θεωρούνται ως λειτουργική τροφή για την πρόληψη αρκετών ανθρώπινων ασθενειών και χρησιμοποιούνται ευρέως ως φαρμακευτικά προϊόντα για περισσότερα από 2.000 χρόνια (5). H κατανάλωση μιας ευρείας ποικιλίας ειδών μανιταριών έχει επεκταθεί το τελευταίο διάστημα (1). Λόγω του ότι περιέχουν ελάχιστες θερμίδες, λίπος και νάτριο, καθώς και η πλήρης απουσία χοληστερόλης, καθιστούν τα μανιτάρια πολύτιμη τροφή στη σημερινή κοινωνία μας (6). Επιπλέον, τα μανιτάρια παρέχουν σημαντικά θρεπτικά συστατικά, όπως διάφορες βιταμίνες, μέταλλα και ιχνοστοιχεία (7, 8).

ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΑ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΑ ΜΑΝΙΤΑΡΙΑ

Υπάρχει μία ειδική κατηγορία μανιταριών, τα οποία αποκαλούνται "φαρμακευτικά μανιτάρια". Σύμφωνα με το Εθνικό Ινστιτούτο Καρκίνου των Η.Π.Α., "τα φαρμακευτικά μανιτάρια είναι μανιτάρια που χρησιμοποιούνται ως φάρμακο" (9). Καθηγητής και αρχισυντάκτης του Διεθνούς Επιστημονικού Περιοδικού για τα Φαρμακευτικά Μανιτάρια (10, 11) αναφέρει ότι περισσότερες από 130 φαρμακευτικές λειτουργίες πιστεύεται ότι παράγονται από τα φαρμακευτικά μανιτάρια, συμπεριλαμβανομένων των αντικαρκινικών, ανοσορυθμιστικών, αντιοξειδωτικών, καρδιαγγειακών, αντιιικών, αντιβακτηριακών, αντιπαρασιτικών, αντιμυκητιασικών, αποτοξινωτικών, ηπατοπροστατευτικών, αντιδιαβητικών και άλλων (12).

ΟΙ ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΟΥΣ ΣΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ

Στην σημερινή ανάρτηση θα παρουσιαστούν ορισμένα δεδομένα από ανθρώπινες μελέτες για την χορήγηση των φαρμακευτικών μανιταριών σε διάφορα είδη καρκίνου. Το 2021, ο καρκίνος ξεπέρασε τις καρδιοπάθειες και ήταν η νούμερο 1 αιτία θανάτου τόσο για άνδρες όσο και για γυναίκες ηλικίας κάτω των 65 ετών στην Ευρωπαϊκή Ένωση (13), ενώ σύμφωνα με την ενημέρωση του 2024 στην Βάση Δεδομένων Θνησιμότητας του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, ο καρκίνος, ανεξαρτήτως ηλικίας, έχει αντικαταστήσει τις καρδιαγγειακές παθήσεις ως την κύρια αιτία θανάτου σε αρκετές χώρες (14). Ορισμένοι τύποι χημειοθεραπείας προκαλούν βλάβη στα κύτταρα διαφόρων ζωτικών οργάνων όπως καρδιά, νεφρά, ουροδόχο κύστη, πνεύμονες, καθώς και στο νευρικό σύστημα (15), οδηγώντας σε μακροπρόθεσμες παρενέργειες στους φυσιολογικούς ιστούς (16). Ως εκ τούτου, οι επιστήμονες διερευνούν φυσικές εναλλακτικές μεθόδους με ελάχιστες παρενέργειες (17).

Υπάρχουν περίπου 2.000 μανιτάρια που εμφανίζουν φαρμακευτικές ιδιότητες και πάνω από 600 έχουν επιβεβαιωθεί με επίσημα δεδομένα (17), ενώ 11 εξ'αυτών έχουν δοκιμαστεί κλινικά (18) και θα μπορούσαν να είναι αποτελεσματικά σε 20 είδη καρκίνου (19).

Το 2002, ο Richard Sullivan, PhD, Επικεφαλής Κλινικών Προγραμμάτων στο μεγαλύτερο ανεξάρτητο φιλανθρωπικό ίδρυμα για τον καρκίνο στον κόσμο αναφέρει για τα φαρμακευτικά μανιτάρια ότι εμφανίζουν αντικαρκινικές επιδράσεις, ιδίως όταν συνδυάζονται με την συμβατικά θεραπεία για τον καρκίνο, και προσθέτει ότι έχουν υποβληθεί σε εκτεταμένες κλινικές δοκιμές, ακόμη και στις ΗΠΑ (20).

Το Εθνικό Ινστιτούτο Καρκίνου των Η.Π.Α. αναφέρει ότι τα φαρμακευτικά μανιτάρια έχουν λάβει έγκριση σε Ιαπωνία και Κίνα, ενώ έχουν χορηγηθεί σε χιλιάδες καρκινοπαθείς εδώ και 5 δεκαετίες, είτε μεμονωμένα είτε συνδυαστικά με την ακτινοβολία ή την χημειοθεραπεία (9). Παραθέτει δεδομένα για 3 είδη καρκίνου (στομάχου, παχέος εντέρου και πνεύμονα). Συνοπτικά, τα αποτελέσματα έδειξαν ότι οι ασθενείς που παράλληλα με την αγωγή των Ιατρών (χημειοθεραπεία ή ακτινοθεραπεία) έλαβαν και φαρμακευτικά μανιτάρια, βελτιώθηκαν με έναν ή περισσότερους τρόπους, συμπεριλαμβανομένων των εξής: - έζησαν περισσότερο - υπήρχαν λιγότερες πιθανότητες για υποτροπή του καρκίνου - είχαν καλύτερα ποσοστά επιβίωσης μετά από 3 και 10 χρόνια - εμφάνισαν βελτιωμένο ανοσοποιητικό, και - είχαν καλύτερο σωματικό βάρος (9).

Μία μελέτη που δημοσιεύθηκε το 2004 στο Διεθνές Επιστημονικό Περιοδικό για τον Γυναικολογικό Καρκίνο αξιολόγησε τις επιδράσεις από εκχύλισμα φαρμακευτικών μανιταριών σε 3 είδη καρκίνου (τραχήλου της μήτρας, ωοθηκών και ενδομητρίου). Τα ευρήματα έδειξαν ότι οι γυναίκες, οι οποίες μαζί με την χημειοθεραπεία έλαβαν επιπρόσθετα και τα φαρμακευτικά μανιτάρια, εμφάνισαν βελτίωση στην δραστηριότητα από τα κύτταρα φυσικοί φονείς (Natural Killers, ΝΚ). Παράλληλα, υπήρξε σαφώς μειωμένη εμφάνιση των παρενεργειών που σχετίζονται με την χημειοθεραπεία, όπως είναι για παράδειγμα, η αλωπεκία, η συναισθηματική αστάθεια, η απώλεια όρεξης κ.ά. (21).

Σε μία άλλη μελέτη, εκχύλισμα φαρμακευτικών μανιταριών χορηγήθηκε σε ασθενείς ηλικίας μεταξύ 46 και 84 ετών, με καρκίνο του πνεύμονα, του μαστού, της γλώσσας ή του στομάχου, σταδίου II-IV. Οι ασθενείς δεν υποβάλλονταν σε συμβατικές θεραπείες όπως χημειοθεραπεία ή ακτινοθεραπεία. Τα ευρήματα έδειξαν ότι το εκχύλισμα φαρμακευτικών μανιταριών αναστέλλει την εξέλιξη της μετάστασης και αυξάνει την δραστηριότητα των κυττάρων NK (22).

Η αποτελεσματικότητα των φαρμακευτικών μανιταριών στην καταπολέμηση των όγκων αναφέρθηκε σε μία ακόμα μελέτη, στην οποία συμμετείχαν ασθενείς με καρκίνο σταδίου II-IV, ηλικίας 22 έως 57 ετών. Υποχώρηση του καρκίνου ή σημαντική βελτίωση των συμπτωμάτων παρατηρήθηκε στο 58,3% των ασθενών με καρκίνο του ήπατος, στο 68,8% των ασθενών με καρκίνο του μαστού και στο 62,5% των ασθενών με καρκίνο του πνεύμονα. Επιπλέον, όταν τα φαρμακευτικά μανιτάρια λήφθηκαν παράλληλα με την χημειοθεραπεία, βελτιώθηκε η δραστηριότητα του ανοσοποιητικού κατά 20-40%, σε σύγκριση με ασθενείς όπου έλαβαν μόνο χημειοθεραπεία, χωρίς τα φαρμακευτικά μανιτάρια (23).

Η ευεργετική επίδραση των φαρμακευτικών μανιταριών έχει αναφερθεί και στην οξεία μυελογενή λευχαιμία, βελτιώνοντας την αιμοποίηση και την λειτουργία του μυελού των οστών. Παράλληλα, τα καρκινικά κύτταρα του όγκου σταμάτησαν να πολλαπλασιάζονται, ενώ μειώθηκαν οι παρενέργειες που προκαλεί η χημειοθεραπεία, μαζί με βελτιωμένη ψυχική κατάσταση και όρεξη από την ομάδα των ασθενών που έλαβε τα φαρμακευτικά μανιτάρια (24).

Μία μελέτη φάσης II αξιολόγησε τις επιδράσεις εκχυλίσματος φαρμακευτικών μανιταριών σε ασθενείς που πάσχουν από μυελοδυσπλαστικό σύνδρομο, το οποίο θεωρείται μία σπάνια μορφή καρκίνου του αίματος.

Tα ευρήματα της μελέτης έδειξαν ότι τα φαρμακευτικά μανιτάρια είχαν ευεργετικές επιδράσεις στο μυελοδυσπλαστικό σύνδρομο (25).

ΕΠΙΛΟΓΟΣ

Ο καρκίνος επανέρχεται ως ένα πολύ κρίσιμο παγκόσμιο πρόβλημα υγείας. Η αναζήτηση νέων, οικονομικά προσιτών και αποτελεσματικών αντικαρκινικών παραγόντων με ελάχιστες παρενέργειες είναι απαραίτητη και επιτακτική. Η γνώση είναι δύναμη και η παρούσα ανάρτηση παρέθεσε ορισμένα δεδομένα για τις αντικαρκινικές ιδιότητες των φαρμακευτικών μανιταριών, ενώ στο μέλλον θα ακολουθήσουν και άρθρα για άλλα είδη καρκίνου διότι η χορήγηση των φαρμακευτικών μανιταριών είναι ένα επιστημονικό πεδίο με έντονο ενδιαφέρον. Οι βιοενεργές ενώσεις που προέρχονται από διάφορα είδη φαρμακευτικών μανιταριών παρουσιάζουν σημαντικές επιδράσεις κατά του καρκίνου μέσω διαφόρων μηχανισμών (17, 26-28). Τα φαρμακευτικά μανιτάρια σε καμμία περίπτωση δεν αντικαθιστούν την αγωγή του/της Ιατρού. Παρόλα αυτά, η συνδυαστική χρήση χημειοθεραπείας και φαρμακευτικών μανιταριών προσφέρει σημαντικά πρόσθετα οφέλη. Έχοντας γράψει αυτά, είναι σημαντικό να αποφεύγεται η αυτοθεραπεία και τα φαρμακευτικά μανιτάρια να λαμβάνονται μόνο υπό την παρακολούθηση επαγγελματία Υγείας. Επίσης, προσοχή στα σκευάσματα. Προμηθευτείτε τα μόνο από αξιόπιστα σημεία πώλησης (π.χ. φαρμακεία, βιολογικά καταστήματα κ.ά.)

ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ

1. Ambhore JP, Adhao VS, Rafique SS, Telgote A, Dhoran RS, Shende BA. A concise review: edible mushroom and their medicinal significance. Explor Foods Foodomics. 2024;2:183–94. https://doi.org/10.37349/eff.2024.00033

2. Anuradha Mishra, Shiv Shankar, Edible mushrooms for improved human health, food security and environmental sustainability: A critical review, Science of The Total Environment, Volume 995, 2025, 180093, ISSN 0048-9697, https://doi.org/10.1016/j.scitotenv.2025.180093.

3. Łysakowska, P.; Sobota, A.; Wirkijowska, A. Medicinal Mushrooms: Their Bioactive Components, Nutritional Value and Application in Functional Food Production—A Review. Molecules 2023, 28, 5393. https://doi.org/10.3390/molecules28145393

4. Feeney, Mary Jo MS, RDN, FADA, FAND; Miller, Amy Myrdal MS, RDN; Roupas, Peter PhD. Mushrooms—Biologically Distinct and Nutritionally Unique: Exploring a “Third Food Kingdom”. Nutrition Today 49(6):p 301-307, November/December 2014. | DOI: 10.1097/NT.0000000000000063

5. Bell, Victoria & Silva, C. & Guina, José Augusto & Th, Fernandes. (2022). Mushrooms as future generation healthy foods. Frontiers in Nutrition. 9. 1050099. 10.3389/fnut.2022.1050099.

6. A Review: Health Benefits and Quality Value of Mushroom Anshu Mala, Shwet Kamal, BL Attri, International Journal for Multidisciplinary Research (IJFMR) E-ISSN: 2582-2160 https://www.ijfmr.com/papers/2023/4/4841.pdf

7. Khan,Najmu Saqib and Kumar,Pranav and Taki,Rachel and Giri,Ramesh and Geetika, 20220422079, English, Journal article, India, 0970-0420, 40, (2A), Kolkata, Environment and Ecology, (540–553), MKK Publication, An overview and study on edible mushrooms: human health benefits and promoting quality of life., (2022) https://www.cabidigitallibrary.org/doi/full/10.5555/20220422079

8. Valverde ME, Hernández-Pérez T, Paredes-López O. Edible mushrooms: improving human health and promoting quality life. Int J Microbiol. 2015;2015:376387. doi: 10.1155/2015/376387. Epub 2015 Jan 20. PMID: 25685150; PMCID: PMC4320875.

9. PDQ® Integrative, Alternative, and Complementary Therapies Editorial Board. PDQ Medicinal Mushrooms. Bethesda, MD: National Cancer Institute. Updated July 11, 2024. Available at: https://www.cancer.gov/about-cancer/treatment/cam/patient/mushrooms-pdq. Accessed <8/1/2025>. [PMID: 28267306]

10. Zmitrovich IV, Bondartseva MA, Arefyev SP, Perelygin VV. Professor Solomon P. Wasser and Medicinal Mushroom Science, with Special Attention to the Problems of Mycotherapy in Oncology. Int J Med Mushrooms. 2022;24(1):13-26.

11. International Journal of Medicinal Mushrooms. Begell House. Accessed January 12, 2026.
https://www.dl.begellhouse.com/journals/708ae68d64b17c52,35ee20ab487c6e00,26e32c6444922c12.html

12. Wasser SP. Medicinal Mushrooms in Human Clinical Studies. Part I. Anticancer, Oncoimmunological, and Immunomodulatory Activities: A Review. Int J Med Mushrooms. 2017;19(4):279-317. doi:10.1615/IntJMedMushrooms.v19.i4.10

13. News articles 7 May 2024 Main cause of death for people under 65 years: cancer, Eurostat https://ec.europa.eu/eurostat/web/products-eurostat-news/w/ddn-20240507-1

14. August 23, 2024 Cancer has replaced cardiovascular diseases as the leading cause of death in several wealthy countries, Our World in Data https://ourworldindata.org/data-insights/cancer-has-replaced-cardiovascular-diseases-as-the-leading-cause-of-death-in-several-wealthy-countries

15. Chemotherapy Side Effects, May 15, 2025 American Cancer Society, https://www.cancer.org/cancer/managing-cancer/treatment-types/chemotherapy/chemotherapy-side-effects.html

16. Mitchell, E., Pham, M.H., Clay, A. et al. The long-term effects of chemotherapy on normal blood cells. Nat Genet 57, 1684–1694 (2025). https://doi.org/10.1038/s41588-025-02234-x

17. Bentharavithana J, Islam T, Xu B. Medicinal Mushrooms in Colon Cancer Therapy: Mechanisms of Action of Bioactive Compounds and Therapeutic Potential. Int J Mol Sci. 2025 May 31;26(11):5304. doi: 10.3390/ijms26115304. PMID: 40508113; PMCID: PMC12154085.

18. Panda, S.K.; Sahoo, G.; Swain, S.S.; Luyten, W. Anticancer Activities of Mushrooms: A Neglected Source for Drug Discovery. Pharmaceuticals 2022, 15, 176. https://doi.org/10.3390/ph15020176

19. Sudeshna Nandi, Rimpa Sikder, Sylvie Rapior, Stéphanie Arnould, Jesus Simal-Gandara, Krishnendu Acharya, A review for cancer treatment with mushroom metabolites through targeting mitochondrial signaling pathway: In vitro and in vivo evaluations, clinical studies and future prospects for mycomedicine, Fitoterapia, Volume 172, 2024, 105681, ISSN 0367-326X, https://doi.org/10.1016/j.fitote.2023.105681.

20. Smith, J.E., Rowan, N.J., & Sullivan, R. (2002). Medicinal Mushrooms: Their Therapeutic Properties and Current Medical Usage with Special Emphasis on Cancer Treatments. Cancer Research UK.

21. Ahn WS, Kim DJ, Chae GT, Lee JM, Bae SM, Sin JI, Kim YW, Namkoong SE, Lee IP. Natural killer cell activity and quality of life were improved by consumption of a mushroom extract, Agaricus blazei Murill Kyowa, in gynecological cancer patients undergoing chemotherapy. Int J Gynecol Cancer. 2004 Jul-Aug;14(4):589-94. doi: 10.1111/j.1048-891X.2004.14403.x. PMID: 15304151.

22. Kodama N, Komuta K, Nanba H. Effect of Maitake (Grifola frondosa) D-Fraction on the activation of NK cells in cancer patients. J Med Food. 2003 Winter;6(4):371-7. doi: 10.1089/109662003772519949. PMID: 14977447.

23. Kodama N, Komuta K, Nanba H. Can maitake MD-fraction aid cancer patients? Altern Med Rev. 2002 Jun;7(3):236-9. PMID: 12126464.

24. Tian, X., Lun, Z., Ito, J. (1994). Clinical observation on treatment of acute non-lymphocytic leukemia with Agaricus Blazei. Department of Hematology, Lanzhou Medical College. Αναδημοσίευση: Springboard4Health

25. Wesa KM, Cunningham-Rundles S, Klimek VM, Vertosick E, Coleton MI, Yeung KS, Lin H, Nimer S, Cassileth BR. Maitake mushroom extract in myelodysplastic syndromes (MDS): a phase II study. Cancer Immunol Immunother. 2015 Feb;64(2):237-47. doi: 10.1007/s00262-014-1628-6. Epub 2014 Oct 29. PMID: 25351719; PMCID: PMC4317517.

26. Jakopovic B, Horvatić A, Baranasic J, Car I, Oršolić N, Jakopovich I, Sedić M and Kraljević Pavelić S (2024) Proteomic study of medicinal mushroom extracts reveals antitumor mechanisms in an advanced colon cancer animal model via ribosomal biogenesis, translation, and metabolic pathways. Front. Pharmacol. 15:1475102. doi: 10.3389/fphar.2024.1475102

27. De Silva, D.D., Rapior, S., Fons, F. et al. Medicinal mushrooms in supportive cancer therapies: an approach to anti-cancer effects and putative mechanisms of action. Fungal Diversity 55, 1–35 (2012).

28. Park HJ. Current Uses of Mushrooms in Cancer Treatment and Their Anticancer Mechanisms. Int J Mol Sci. 2022 Sep 10;23(18):10502. doi: 10.3390/ijms231810502. PMID: 36142412; PMCID: PMC9504980.