Μεταβολικό Σύνδρομο: Συμπτώματα, Αιτίες, Εξετάσεις, Θεραπεία

Το μεταβολικό σύνδρομο (MetS) αποτελεί μια πολυπαραγοντική παθολογική κατάσταση που χαρακτηρίζεται από τη συνύπαρξη μεταβολικών διαταραχών, όπως η κεντρική παχυσαρκία, η υπέρταση, η δυσλιπιδαιμία και η διαταραγμένη γλυκαιμική ομοιόσταση. Δεν πρόκειται για μια αυτόνομη νόσο αλλά για ένα σύμπλεγμα μεταβολικών ανωμαλιών που αυξάνουν σημαντικά τον κίνδυνο εμφάνισης καρδιαγγειακών νοσημάτων και σακχαρώδους διαβήτη τύπου 2.

Η έγκαιρη αναγνώριση και αντιμετώπιση του μεταβολικού συνδρόμου έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς πρόκειται για μια εξελισσόμενη κατάσταση που μπορεί να προληφθεί ή και να αντιστραφεί μέσω συνδυασμένων παρεμβάσεων είτε ιατρικών, είτε παρεμβάσεων στη διατροφή και τον τρόπο ζωής. Η προσέγγιση της λειτουργικής ιατρικής επιτρέπει όχι μόνο τη διάγνωση, αλλά και τη βαθύτερη διερεύνηση των αιτιών που μπορεί να λειτουργήσει υποστηρικτικά στην εξατομικευμένη θεραπεία.

Επιδημιολογικά Δεδομένα

Το μεταβολικό σύνδρομο έχει λάβει διαστάσεις παγκόσμιας επιδημίας. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, επηρεάζει περίπου το 25% του ενήλικου πληθυσμού παγκοσμίως. Η επίπτωσή του αυξάνεται με την ηλικία και είναι υψηλότερη σε άνδρες μέσης ηλικίας και μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες.

Στην Ελλάδα, πρόσφατες επιδημιολογικές μελέτες (π.χ. ATTICA και MEDIS) καταδεικνύουν ότι το ποσοστό του πληθυσμού με μεταβολικό σύνδρομο κυμαίνεται από 20% έως 40%, ανάλογα με το φύλο, την ηλικιακή ομάδα και την περιοχή διαμονής. Παράγοντες όπως η υιοθέτηση του δυτικού προτύπου τρόπου ζωής, η καθιστική ζωή και η διατροφή πλούσια σε επεξεργασμένους υδατάνθρακες έχουν σημαντική συνεισφορά στην εμφάνιση και εξέλιξητης κατάστασης.

Παράλληλα, η αύξηση της παιδικής παχυσαρκίας στην Ελλάδα αποτελεί πρόσθετο ανησυχητικό στοιχείο, καθώς προδιαθέτει για μεταβολικό σύνδρομο ήδη από την εφηβεία.

Συμπτώματα και Σημεία του Μεταβολικού Συνδρόμου

Το μεταβολικό σύνδρομο συχνά δεν παρουσιάζει έντονα ή ειδικά συμπτώματα στα αρχικά στάδια, γεγονός που καθιστά τη διάγνωση δύσκολη χωρίς τις εργαστηριακές εξετάσεις. Ωστόσο, η προσεκτική κλινική παρατήρηση μπορεί να αποκαλύψει μια σειρά από σημεία και ενδείξεις, τα οποία σε συνδυασμό με τα αποτελέσματα των εξετάσεων ενισχύουν τη διάγνωση. Τυπικά συμπτώματα και κλινικά σημεία αποτελούν:

Αυξημένο κοιλιακό λίπος (κεντρική/σπλαχνική παχυσαρκία): Η υπερβολική συσσώρευση λίπους γύρω από την κοιλιά αποτελεί βασικό χαρακτηριστικό του συνδρόμου. Μετράται με την περίμετρο μέσης, η οποία όταν υπερβαίνει τα 102 cm στους άνδρες και τα 88 cm στις γυναίκες, αποτελεί δείκτη αυξημένου κινδύνου.
Αυξημένη αρτηριακή πίεση: Η συστολική αρτηριακή πίεση ≥130 mmHg ή η διαστολική ≥85 mmHg, ή η ανάγκη για αντιυπερτασική αγωγή, εντάσσεται στα κριτήρια διάγνωσης. Οι ασθενείς ενδέχεται να εμφανίζουν πονοκεφάλους, ζάλη, εύκολη κόπωση ή και ασυμπτωματική υπέρταση.
Δυσλιπιδαιμία: Αυξημένα επίπεδα τριγλυκεριδίων (>150 mg/dL) και χαμηλά επίπεδα HDL-χοληστερόλης (<40 mg/dL στους άνδρες και <50 mg/dL στις γυναίκες). Οι διαταραχές αυτές είναι συνήθως σιωπηλές, όμως ενδέχεται να σχετίζονται με συχνή κόπωση ή αυξημένο κίνδυνο για καρδιακά επεισόδια.
Υπεργλυκαιμία: Η γλυκόζη νηστείας ≥100 mg/dL ή η ύπαρξη διαβήτη τύπου 2. Συνοδεύεται συχνά από πολυουρία, πολυδιψία, ξηροστομία και ανεξήγητη διακύμανση (είτε απώλεια είτε αύξηση) του σωματικού βάρους.
Αντίσταση στην ινσουλίνη: Συνήθως δεν προκαλεί άμεσα συμπτώματα, αλλά σχετίζεται με αυξημένα επίπεδα ινσουλίνης στο αίμα και επιβάρυνση του παγκρέατος. Συχνά αποτελεί τον «κρυφό» παθοφυσιολογικό μηχανισμό πίσω από όλα τα παραπάνω.
Δερματικές ενδείξεις: Πάχυνση και υπερμελάγχρωση του δέρματος στις πτυχές του λαιμού, στις μασχάλες ή στις βουβωνικές περιοχές. Είναι επίσης ένδειξη αντίστασης στην ινσουλίνη.
Αίσθημα κόπωσης και μείωση της αντοχής: Προέρχονται από τη διαταραχή στη μεταβολική ισορροπία και τη χαμηλή κυτταρική ενεργειακή απόδοση.

Το μεταβολικό σύνδρομο δεν είναι μία στατική κατάσταση, αλλά μια προοδευτικά επιδεινούμενη μεταβολική ανισορροπία. Η εμφάνιση των παραπάνω σημείων και ιδιαίτερα η συνύπαρξή τους καλό θα ήταν να αποτελέσει αφορμή για πιο εκτενή διερεύνηση, τόσο με συμβατικές όσο και με εξειδικευμένες λειτουργικές εξετάσεις.

Βαθύτερες Αιτίες του Μεταβολικού Συνδρόμου

Το μεταβολικό σύνδρομο δεν προκαλείται από έναν μόνο παράγοντα, αλλά είναι το αποτέλεσμα μιας πολύπλοκης αλληλεπίδρασης γενετικών, περιβαλλοντικών και μεταβολικών παραγόντων. Η κατανόηση των βαθύτερων αιτίων είναι ουσιώδης για την πρόληψη και την αποτελεσματική, εξατομικευμένη θεραπευτική παρέμβαση.

Αντίσταση στην Ινσουλίνη. Η αντίσταση στην ινσουλίνη είναι ο πιο κεντρικός παθοφυσιολογικός μηχανισμός. Πρόκειται για κατάσταση κατά την οποία τα κύτταρα του σώματος (ιδιαίτερα μυϊκά, λιπώδη και ηπατικά) δεν ανταποκρίνονται επαρκώς στην ινσουλίνη, με αποτέλεσμα την αυξημένη παραγωγή της από το πάγκρεας. Η χρόνια υπερινσουλιναιμία προάγει την αποθήκευση λίπους, τη φλεγμονή και τη διαταραχή της γλυκαιμικής ισορροπίας.
Κεντρική Παχυσαρκία και Σπλαχνικό Λίπος. Η συγκέντρωση λιπώδους ιστού γύρω από την κοιλιά και τα σπλάχνα οδηγεί σε αυξημένη έκκριση προφλεγμονωδών κυτοκινών (όπως TNF-α, IL-6) και ελεύθερων λιπαρών οξέων που συμβάλλουν στην αντίσταση στην ινσουλίνη. Το σπλαχνικό λίπος δεν λειτουργεί απλά ως αποθήκη ενέργειας, αλλά ως ενδοκρινής παράγοντας που επηρεάζει την ομοιόσταση σε συστημικό επίπεδο.
Χρόνια Φλεγμονή Χαμηλού Βαθμού. Τα άτομα με μεταβολικό σύνδρομο συχνά εμφανίζουν υποκλινική φλεγμονή που δεν γίνεται αντιληπτή συμπτωματολογικά, αλλά ανιχνεύεται εργαστηριακά (π.χ. αυξημένη CRP, IL-6, TNF-α). Η φλεγμονή αυτή επιδρά αρνητικά στην ευαισθησία στην ινσουλίνη, επηρεάζει τα ενδοθηλιακά κύτταρα και ενισχύει την αθηρογένεση.
Διαταραχή του Μικροβιώματος του Εντέρου. Ο πληθυσμός του εντερικού μικροβιώματος έχει σημαντικό ρόλο στην απορρόφηση των θρεπτικών συστατικών, στη ρύθμιση του ανοσοποιητικού και στον μεταβολισμό των λιπών και των σακχάρων. Η δυσβίωση, δηλαδή η διαταραχή της φυσιολογικής μικροβιακής ισορροπίας, έχει συσχετιστεί με αυξημένη διαπερατότητα του εντερικού φραγμού (leaky gut), φλεγμονή και μεταβολικές διαταραχές.
Ορμονικές Ανισορροπίες. Η δυσλειτουργία του άξονα υποθάλαμος-υπόφυση-επινεφρίδια (αλλιώς άξονας HPA), η υπερινσουλιναιμία, οι διαταραχές στη λειτουργία του θυρεοειδούς ή η αυξημένη παραγωγή κορτιζόλης (λόγω χρόνιου στρες) επηρεάζουν την αποθήκευση λίπους, την ευαισθησία στην ινσουλίνη και τη γενική μεταβολική λειτουργία.
Διατροφικά Μοντέλα Υψηλού Γλυκαιμικού Φορτίου. Η υπερκατανάλωση απλών υδατανθράκων, επεξεργασμένων τροφών και τρανς λιπαρών οξέων συμβάλλει σε συχνές αυξομειώσεις του σακχάρου, σε αυξημένη έκκριση ινσουλίνης και μακροχρόνια δυσλειτουργία των β-κυττάρων του παγκρέατος. Παράλληλα, διατροφή φτωχή σε φυτικές ίνες και αντιοξειδωτικά έχει ως αποτέλεσμα τη μη επαρκή προστασία του οργανισμού από τη φλεγμονή και το οξειδωτικό στρες.
Γενετική Προδιάθεση. Παρότι η κληρονομικότητα δεν είναι καθοριστική, υπάρχουν γονιδιακοί πολυμορφισμοί που σχετίζονται με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης του μεταβολικού συνδρόμου. Η γενετική προδιάθεση μπορεί να εκφραστεί πιο έντονα όταν συνοδεύεται από ανθυγιεινό τρόπο ζωής.

Εργαστηριακές Εξετάσεις για τη Διερεύνηση του Μεταβολικού Συνδρόμου

Η έγκαιρη και ακριβής διάγνωση του μεταβολικού συνδρόμου απαιτεί μια ολοκληρωμένη εργαστηριακή διερεύνηση, με τη χρήση τόσο συμβατικών διαγνωστικών εξετάσεων και απεικονιστικών μεθόδων, όσο και εξειδικευμένων εργαστηριακών αναλύσεων λειτουργικής ιατρικής.

(α) Συμβατικές Εργαστηριακές Εξετάσεις

Οι βασικές εξετάσεις χρησιμοποιούνται ευρέως για τη διάγνωση των κριτηρίων του μεταβολικού συνδρόμου και την παρακολούθηση της μεταβολικής υγείας.

Έλεγχος Αντίστασης στην Ινσουλίνη: Περιλαμβάνει τα εξής:
- Γλυκόζη νηστείας: Μετρά τα επίπεδα γλυκόζης στο αίμα μετά από νηστεία 8–12 ωρών. Τιμές ≥100 mg/dL υποδηλώνουν προδιάθεση για σακχαρώδη διαβήτη.
- Ινσουλίνη νηστείας: Ανιχνεύει αυξημένα επίπεδα ινσουλίνης που υποδηλώνουν αντίσταση στην ινσουλίνη, ακόμα και σε φυσιολογική γλυκόζη.
- Δείκτη HOMA-IR: Υπολογίζεται από τα επίπεδα γλυκόζης και ινσουλίνης νηστείας. Τιμές >2,5 θεωρούνται ύποπτες για αντίσταση στην ινσουλίνη.

Καμπύλη Γλυκόζης ή/και Καμπύλη Ινσουλίνης: Αναλυτική αποτύπωση της γλυκαιμικής και ινσουλινικής απόκρισης μετά από γλυκόζη.
Ολική Χοληστερόλη (Total Cholesterol, TC): Εκτιμά τη συνολική ποσότητα χοληστερόλης στο αίμα, περιλαμβάνοντας LDL, HDL και VLDL. Είναι χρήσιμη για συνολική εκτίμηση του καρδιαγγειακού κινδύνου.
HDL-χοληστερόλη (High-Density Lipoprotein): Η λεγόμενη «καλή» χοληστερόλη. Χαμηλές τιμές (<40 mg/dL στους άνδρες, <50 mg/dL στις γυναίκες) αποτελούν διαγνωστικό κριτήριο μεταβολικού συνδρόμου.
Τριγλυκερίδια (Triglycerides): Υψηλά επίπεδα (>150 mg/dL) σχετίζονται με αντίσταση στην ινσουλίνη και αυξημένο κίνδυνο για στεφανιαία νόσο.
CRP υψηλής ευαισθησίας (hs-CRP): Δείκτης χρόνιας φλεγμονής χαμηλού βαθμού. Αυξημένες τιμές έχουν συσχετιστεί με αυξημένο καρδιομεταβολικό κίνδυνο. Ιδανική για πρώιμη ανίχνευση του φλεγμονώδους υπόβαθρου.

(β) Εξετάσεις Λειτουργικής Ιατρικής

Οι εξετάσεις αυτές εντοπίζουν δυσλειτουργίες πριν εκδηλωθεί νόσος και συμβάλλουν στην εξατομικευμένη προσέγγιση της υγείας.

Αδιπονεκτίνη και Λεπτίνη: Δείκτες σχετιζόμενοι με την παχυσαρκία, την ευαισθησία στην ινσουλίνη και τον φλεγμονώδη τόνο.
Επινεφριδιακή Λειτουργία AdrenalScan® (HormoneScan®): Ο προσδιορισμός της κορτιζόλης σε συνδυασμό με την DHEA-S δίνει εικόνα της λειτουργίας του άξονα υποθάλαμος–υπόφυση–επινεφρίδια. Χρόνια ανισορροπία σχετίζεται με ινσουλινοαντίσταση, αύξηση σπλαχνικού λίπους και χρόνια φλεγμονή.
Μικροβίωμα εντέρου EnteroScan®: Εξετάζει τη σύσταση και τη λειτουργικότητα του εντερικού μικροβιώματος, την παρουσία παθογόνων και τη φλεγμονώδη δραστηριότητα. Συνδέεται άμεσα με την ανάπτυξη μεταβολικών διαταραχών.
Έλεγχος Οξειδωτικού Στρες DetoxScan®: Εξετάσεις για την αντιοξειδωτική άμυνα του οργανισμού και την παρουσία βλαβών από ελεύθερες ρίζες. Το οξειδωτικό στρες είναι ένας από τους μηχανισμούς που επιτείνουν την αντίσταση στην ινσουλίνη.
Μεταβολομική Ανάλυση Ούρων (MetaBolomiX™): Βοηθά στον εντοπισμό μεταβολικών δυσλειτουργιών (κυτταρική ενέργεια, αποτοξίνωση, θρεπτική επάρκεια).

(γ) Λοιπές Εξετάσεις

Αρτηριακή Πίεση: Αν και δεν είναι εργαστηριακή εξέταση, η τακτική μέτρησή της είναι καθοριστική. Τιμές ≥130/85 mmHg χρήζουν διερεύνησης.
Triplex Καρωτίδων: Απεικόνιση των αθηρωματικών πλακών και πάχους έσω–μέσου χιτώνα.
Υπέρηχος Άνω Κοιλίας: Προσφέρει έλεγχο για λιπώδη διήθηση ήπατος (μη αλκοολική λιπώδης νόσος - NAFLD).
DEXA Σπλαχνικού Λίπους: Ακριβής μέτρηση του λιπώδους ιστού και ειδικά του σπλαχνικού λίπους.

Θεραπευτικές Προσεγγίσεις του Μεταβολικού Συνδρόμου

Η θεραπεία του μεταβολικού συνδρόμου δεν βασίζεται σε μία ενιαία προσέγγιση αλλά σε ένα ολιστικό μοντέλο παρέμβασης που περιλαμβάνει συμβατικές (φαρμακευτικές) και φυσικές θεραπείες. Κύριος στόχος είναι η τροποποίηση των παραγόντων κινδύνου, η βελτίωση των μεταβολικών δεικτών και η πρόληψη των επιπλοκών, όπως ο διαβήτης και τα καρδιαγγειακά νοσήματα.

(α) Συμβατικές Θεραπείες

Οι φαρμακευτικές παρεμβάσεις αποτελούν σημαντικό εργαλείο όταν οι αλλαγές στον τρόπο ζωής δεν επαρκούν ή όταν τα μεταβολικά κριτήρια έχουν ήδη διαταραχθεί σημαντικά. Σε αυτές περιλαμβάνονται αντιυπερτασικά φάρμακα, όπως οι αναστολείς ACE, τα ARBs και τα διουρητικά, που επιλέγονται με βάση τα συνοδά νοσήματα του ασθενούς (π.χ. νεφρική δυσλειτουργία ή καρδιακή ανεπάρκεια). Οι στατίνες και οι φιμπράτες χρησιμοποιούνται σε περιπτώσεις δυσλιπιδαιμίας, δηλαδή όταν υπάρχουν υψηλά τριγλυκερίδια ή χαμηλή HDL, με τις στατίνες να προσφέρουν επιπλέον αντιφλεγμονώδη δράση. Αντιδιαβητικά φάρμακα όπως η μετφορμίνη αποτελεί συχνή σύσταση για ασθενείς με αντίσταση στην ινσουλίνη ή προδιαβήτη. Τέλος, η χαμηλή δόση ασπιρίνης μπορεί να χορηγηθεί προληπτικά σε ασθενείς με υψηλό καρδιαγγειακό κίνδυνο. Όλες οι παραπάνω παρεμβάσεις αυτές πρέπει να γίνονται με ιατρική παρακολούθηση, ώστε να προσαρμόζονται στις ανάγκες και τα χαρακτηριστικά του κάθε ατόμου.

(β) Φυσικές Θεραπείες και Ολιστική Αντιμετώπιση

Η ρίζα του προβλήματος στο μεταβολικό σύνδρομο είναι συχνά λειτουργική και διατροφική. Γι' αυτό, οι φυσικές παρεμβάσεις στοχεύουν στην αποκατάσταση της κυτταρικής λειτουργίας και στην υποστήριξη της ομοιόστασης.

Διατροφή. Η διατροφή αποτελεί τη βάση της θεραπευτικής προσέγγισης. Οι κύριες αρχές περιλαμβάνουν:

Μείωση γλυκαιμικού φορτίου: Αποφυγή των επεξεργασμένων υδατανθράκων και σάκχαρης. Ενίσχυση της πρόσληψης τροφών με χαμηλό γλυκαιμικό δείκτη (όπως όσπρια, λαχανικά, βρώμη).
Αύξηση των φυτικών ινών: Οι φυτικές ίνες βελτιώνουν την ευαισθησία στην ινσουλίνη και μειώνουν τη φλεγμονή μέσω υποστήριξης του εντερικού μικροβιώματος.
Καλή ποιότητα λιπαρών: Αύξηση των ω-3 λιπαρών (λιπαρά ψάρια, λιναρόσπορος, καρύδια) και παράλληλη αποφυγή των τρανς λιπαρών.
Διαλειμματική νηστεία: Έχει αποδειχθεί ότι βελτιώνει την ευαισθησία στην ινσουλίνη, υποστηρίζει την απώλεια βάρους και ενεργοποιεί την κυτταρική αυτοφαγία.

Τρόπος Ζωής. Η συνολική βελτίωση του τρόπου ζωής είναι καθοριστική για τη μακροπρόθεσμη διαχείριση.

Άσκηση: Η τακτική αερόβια άσκηση (30–45 λεπτά καθημερινά) σε συνδυασμό με ασκήσεις αντιστάσεων ενισχύει τη μιτοχονδριακή λειτουργία, μειώνει το σπλαχνικό λίπος και αυξάνει την ευαισθησία στην ινσουλίνη.
Διαχείριση στρες: Τεχνικές όπως διαλογισμός, γιόγκα, ήπια φυσική δραστηριότητα και βελτίωση ύπνου βοηθούν στη ρύθμιση του νευροενδοκρινικού άξονα και στην πρόληψη φλεγμονής.

Συμπληρώματα και Φυτοθεραπεία. Τα συμπληρώματα και η φυτοθεραπεία αποτελούν υποστηρικτικές παρεμβάσεις στη διαχείριση του μεταβολικού συνδρόμου, με στόχο τη βελτίωση της ευαισθησίας στην ινσουλίνη, τη ρύθμιση της φλεγμονής και τη μεταβολική ισορροπία. Η ινοσιτόλη (Myo- και D-Chiro-) χρησιμοποιείται κυρίως σε περιπτώσεις αντίστασης στην ινσουλίνη, ιδιαίτερα σε γυναίκες με σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών. Η βιταμίνη D3 είναι απαραίτητη για τη ρύθμιση της γλυκόζης και της δράσης της ινσουλίνης. Τα ωμέγα-3 λιπαρά οξέα (EPA και DHA) έχουν καρδιοπροστατευτική και αντιφλεγμονώδη δράση. Η βερβερίνη είναι ένα φυτικό μόριο με ιδιότητες ρύθμισης της γλυκόζης και ενίσχυσης του κυτταρικού μεταβολισμού. Οι πολυφαινόλες, όπως η κουρκουμίνη και η ρεσβερατρόλη, ασκούν αντιοξειδωτική και αντιφλεγμονώδη δράση, υποστηρίζοντας τη μεταβολική υγεία. Η λήψη των παραπάνω συμπληρωμάτων θα πρέπει να γίνεται υπό ιατρική παρακολούθηση και με βάση εξατομικευμένη αξιολόγηση, ώστε να αποφεύγονται πιθανές παρενέργειες, αλληλεπιδράσεις ή ακατάλληλες δόσεις.

Συμπεράσματα

Το μεταβολικό σύνδρομο αποτελεί μια σύνθετη κατάσταση με σοβαρές επιπτώσεις στην υγεία, που όμως μπορεί συχνά να προληφθεί ή να αντιμετωπιστεί αποτελεσματικά. Η έγκαιρη διάγνωση και η κατανόηση των βαθύτερων αιτίων, όπως η αντίσταση στην ινσουλίνη, η φλεγμονή και οι ορμονικές διαταραχές, είναι καθοριστικές. Η λειτουργική ιατρική αναδεικνύεται ως πολύτιμο εργαλείο, καθώς προσφέρει στοχευμένες εξετάσεις και εξατομικευμένες παρεμβάσεις, εστιάζοντας όχι μόνο στη θεραπεία, αλλά και στην πρόληψη μέσω πρώιμου εντοπισμού μεταβολικών ανισορροπιών.

Βιβλιογραφία

Giacco A, Cioffi F, Silvestri E. Mediterranean Diet and Metabolic Syndrome. Nutrients. 2025;17(14):2364. Published 2025 Jul 18. doi:10.3390/nu17142364
Prabhu GS, Concessao PL. Triglycerides and metabolic syndrome: from basic to mechanism - A narrative review. Arch Physiol Biochem. 2025;131(3):342-350. doi:10.1080/13813455.2024.2426496
Kastorini, C.-M., Panagiotakos, D. B., Georgousopoulou, E. N., Laskaris, A., Skourlis, N., Zana, A., Chatzinikolaou, C., Chrysohoou, C., Puddu, P. E., Tousoulis, D., Stefanadis, C., & Pitsavos, C. (2016). Metabolic syndrome and 10-year cardiovascular disease incidence: The ATTICA study. Nutrition, Metabolism and Cardiovascular Diseases, 26(3), 223–231. https://doi.org/10.1016/j.numecd.2015.12.010
Anastasaki, M., Papadakis, S., Linardakis, M., Anyfantakis, D., Symvoulakis, E. K., & Lionis, C. (2020). Burden of metabolic syndrome among primary care patients in Crete, Greece: A descriptive study. European Journal of General Practice, 26(1), 166–174. https://doi.org/10.1080/13814788.2020.1851676
Tyrovolas S, Chalkias C, Morena M, Tsiligianni I, Zeimbekis A, Gotsis E, Metallinos G, Bountziouka V, Polychronopoulos E, Lionis C, Panagiotakos D. Health care access and prevalence of the metabolic syndrome among elders living in high-altitude areas of the Mediterranean islands: the MEDIS study. Rev Diabet Stud. 2011 Winter;8(4):468-76. doi: 10.1900/RDS.2011.8.468. Epub 2012 Feb 10. PMID: 22580728; PMCID: PMC3359691.
Rochlani Y, Pothineni NV, Kovelamudi S, Mehta JL. Metabolic syndrome: pathophysiology, management, and modulation by natural compounds. Ther Adv Cardiovasc Dis. 2017;11(8):215-225. doi:10.1177/1753944717711379
Zheng L, Zeng A, Liu L, et al. Metabolic syndrome: molecular mechanisms and therapeutic interventions. Mol Biomed. 2025;6(1):59. Published 2025 Aug 26. doi:10.1186/s43556-025-00303-5
Theodorakis N, Nikolaou M. From Cardiovascular-Kidney-Metabolic Syndrome to Cardiovascular-Renal-Hepatic-Metabolic Syndrome: Proposing an Expanded Framework. Biomolecules. 2025;15(2):213. Published 2025 Feb 2. doi:10.3390/biom15020213

Στη Διαγνωστική Αθηνών, αντιμετωπίζουμε την πρόληψη με τη σοβαρότητα που της αξίζει. Εδώ, η επιστήμη συναντά την εξατομικευμένη φροντίδα.