Στρες & Άγχος: Συμπτώματα, Αιτίες, Εξετάσεις, Θεραπεία

Το στρες αποτελεί μια φυσιολογική αντίδραση του οργανισμού σε καταστάσεις αυξημένων απαιτήσεων. Όταν όμως αυτή η αντίδραση επιμένει ή απορρυθμίζεται, μπορεί να συμβάλει στην εμφάνιση χρόνιου άγχους, μιας κατάστασης που ξεπερνά τη συνηθισμένη ανησυχία ή τον παροδικό φόβο και μπορεί να επηρεάσει σημαντικά την ποιότητα ζωής. Στην πραγματικότητα, το χρόνιο άγχος δεν περιορίζεται μόνο στην ψυχολογική σφαίρα, αλλά έχει σαφείς βιολογικές επιδράσεις, επηρεάζοντας συστήματα όπως το ενδοκρινικό, το καρδιαγγειακό και το ανοσοποιητικό. Το άγχος, αν και συχνά συγχέεται με τη φυσιολογική ανησυχία, διαθέτει διακριτή νευροβιολογική βάση και, όταν λαμβάνει παθολογική μορφή, ακολουθεί συγκεκριμένα διαγνωστικά κριτήρια. Η έγκαιρη αναγνώριση και η συνολική αξιολόγηση του οργανισμού, με τη βοήθεια εξειδικευμένων εργαστηριακών εξετάσεων, μπορεί να αναδείξει υποκείμενους παράγοντες που πυροδοτούν ή επιδεινώνουν το στρες και το άγχος, διευκολύνοντας πιο στοχευμένες παρεμβάσεις. Η λειτουργική ιατρική, με τη συνδυαστική και προηγμένη διαγνωστική της προσέγγιση, αναγνωρίζεται ολοένα και περισσότερο ως πολύτιμο εργαλείο για την ολιστική αντιμετώπιση του άγχους. Η κατανόηση του άγχους στις ψυχολογικές, βιολογικές και λειτουργικές του διαστάσεις αποτελεί βασικό βήμα για την αποτελεσματική διαχείρισή του και τη μακροπρόθεσμη βελτίωση της συνολικής υγείας και της ποιότητας ζωής.

Επιδημιολογικά Δεδομένα

Το άγχος αποτελεί μία από τις πιο διαδεδομένες ψυχικές διαταραχές παγκοσμίως και η επιβάρυνσή του αυξήθηκε αισθητά μετά το 2020. Σύμφωνα με αναλύσεις του GBD 2019/2020, οι αγχώδεις διαταραχές συγκαταλέγονται στα συχνότερα αίτια μακροχρόνιας λειτουργικής επιβάρυνσης, με επιπλέον δεκάδες εκατομμύρια νέες περιπτώσεις να αποδίδονται στις επιπτώσεις της πανδημίας. Μετα-αναλύσεις σε γενικούς και ειδικούς πληθυσμούς (2021-2023) αναφέρουν υψηλή επικράτηση συμπτωμάτων άγχους σε παιδιά/εφήβους, φοιτητές και εργαζόμενους υγείας, με ποσοστά που συχνά υπερβαίνουν το 20-30% κατά την οξεία φάση της πανδημίας και παραμένουν αυξημένα τα επόμενα έτη. Στην Ευρώπη, διαχρονικές μελέτες (2021-2022) σε πολλές χώρες καταγράφουν σταθερά αυξημένα επίπεδα πιθανής αγχώδους διαταραχής, με ισχυρούς προσδιοριστές το φύλο (υψηλότερα στις γυναίκες), τη μοναξιά, την οικονομική ανασφάλεια και τη χρόνια νόσο. Στην Ελλάδα, αν και τα εθνικά αντιπροσωπευτικά δεδομένα παραμένουν περιορισμένα, τα διαθέσιμα ευρήματα και οι ευρωπαϊκές συγκρίσεις υποδηλώνουν διατηρούμενη υψηλή επίπτωση άγχους μετά την οικονομική κρίση και την COVID-19, με υποδιάγνωση και μειωμένη πρόσβαση σε υπηρεσίες ψυχικής υγείας. Παράλληλα, η σύγχρονη βιβλιογραφία ενισχύει τη συσχέτιση του χρόνιου άγχους με σωματικές καταστάσεις όπως διαταραχές ύπνου, σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου, αρτηριακή υπέρταση και αυτοάνοσα, υπογραμμίζοντας την ανάγκη ολοκληρωμένων, διεπιστημονικών παρεμβάσεων και έγκαιρης ανίχνευσης, ιδίως σε ευάλωτες ομάδες.

Συμπτώματα και Σημεία

Τα συμπτώματα του στρες μπορούν να εκδηλωθούν σε τρία βασικά επίπεδα: σωματικό, ψυχολογικό και συμπεριφορικό. Η αναγνώριση των συμπτωμάτων αυτών, ιδίως όταν είναι επίμονα και χωρίς σαφή εξωτερική αιτία, αποτελεί το πρώτο βήμα για την αποτελεσματική διαχείριση.

Σωματικά συμπτώματα:

• Ταχυκαρδία και παλμοί: Οι ασθενείς περιγράφουν συχνά αίσθημα έντονων χτύπων της καρδιάς ή αρρυθμίες.
• Αναπνευστική δυσφορία: Αίσθημα βάρους στο στήθος, γρήγορη ή επιπόλαιη αναπνοή, αίσθημα πνιγμού.
• Μυϊκή ένταση και πόνος: Συχνά εντοπίζεται στον αυχένα, στους ώμους ή στην πλάτη.
• Γαστρεντερικές διαταραχές: Φουσκώματα, ναυτία, εναλλαγές εντερικών συνηθειών.
• Ζάλη ή λιποθυμική τάση: Ιδίως κατά τη διάρκεια κρίσεων πανικού ή σε καταστάσεις υπεραερισμού.
• Αυξημένη εφίδρωση και τρόμος: Ειδικά στις παλάμες, το πρόσωπο και τα άκρα.
   

Ψυχολογικά συμπτώματα

• Αίσθημα ανησυχίας που διαρκεί και δεν σχετίζεται με συγκεκριμένο γεγονός.
• Ευερεθιστότητα ή αίσθημα επικείμενου «κινδύνου».
• Αδυναμία συγκέντρωσης ή νοητική «ομίχλη».
• Διαταραχές ύπνου όπως αϋπνία, διακεκομμένος ύπνος ή υπερυπνία.
• Αίσθημα απελπισίας ή απαισιοδοξίας για το μέλλον.
   

Συμπεριφορικά σημεία

• Αποφυγή καταστάσεων ή κοινωνικής αλληλεπίδρασης.
• Έντονη ανάγκη για έλεγχο και τελειομανία.
• Εξάρτηση από ουσίες όπως καφεΐνη, αλκοόλ ή ηρεμιστικά φάρμακα.
   

Τα συμπτώματα αυτά μπορεί να παρουσιάζουν διακυμάνσεις στην ένταση ή τη διάρκεια, και συχνά επιδεινώνονται σε περιόδους αυξημένου στρες ή μετά από σωματική καταπόνηση.

Βαθύτερες Αιτίες του Στρες

Το στρες δεν αποτελεί απλώς αποτέλεσμα ψυχολογικής πίεσης ή δύσκολων συνθηκών. Πλήθος οργανικών παραγόντων μπορούν να το προκαλέσουν ή να το επιδεινώσουν. Οι βαθύτερες αιτίες αφορούν συχνά ανισορροπίες σε νευροδιαβιβαστές, διαταραχές του ενδοκρινικού και του ανοσοποιητικού συστήματος, χρόνιες φλεγμονές και διατροφικές ανεπάρκειες. Η λειτουργική ιατρική εστιάζει στην ανίχνευση αυτών των αιτιών μέσω εξειδικευμένων εξετάσεων και στηρίζει τη θεραπευτική προσέγγιση στην επαναφορά της ομοιόστασης του οργανισμού.
Τα αίτια είναι:

1. Δυσλειτουργία του Άξονα Υποθαλάμου - Υπόφυσης - Επινεφριδίων (HPA Axis). Ο άξονας HPA ρυθμίζει την απόκριση του οργανισμού στο στρες μέσω της απελευθέρωσης κορτιζόλης. Σε καταστάσεις χρόνιου στρες, ο άξονας αυτός υπερδιεγείρεται, οδηγώντας αρχικά σε υπερκορτιζολαιμία και κατόπιν σε «κόπωση επινεφριδίων» (adrenal fatigue). Η κατάσταση αυτή συνοδεύεται από αυξημένο άγχος, εξάντληση, διαταραχές ύπνου και ευαισθησία σε λοιμώξεις.
2. Ανισορροπία Νευροδιαβιβαστών. Η σεροτονίνη, η ντοπαμίνη, η γλουταμινικό και το GABA είναι κρίσιμοι νευροδιαβιβαστές που ρυθμίζουν το συναίσθημα και τη διάθεση. Έλλειψη σεροτονίνης σχετίζεται με αγχώδεις διαταραχές, ενώ μειωμένα επίπεδα GABA ευθύνονται για ένταση και νευρικότητα. Η διαταραχή αυτών των νευροχημικών μονοπατιών μπορεί να οφείλεται σε γενετικούς, διατροφικούς ή φλεγμονώδεις παράγοντες.
3. Δυσβίωση του Εντέρου και Άξονας Εντέρου-Εγκεφάλου. Η μικροβιακή ισορροπία του εντέρου επηρεάζει άμεσα τη νευρολογική λειτουργία, μέσω της παραγωγής νευροδιαβιβαστών και κυτοκινών. Η δυσβίωση, δηλαδή η ανισορροπία του εντερικού μικροβιώματος, έχει συσχετιστεί με αυξημένο άγχος, κατάθλιψη και μειωμένη αντίσταση στο στρες. Επιπλέον, η φλεγμονή του εντερικού τοιχώματος μπορεί να επιφέρει διαρροή εντερικού φραγμού (leaky gut) και να πυροδοτήσει συστηματική φλεγμονώδη αντίδραση.
4. Ορμονικές Διαταραχές.Οι διαταραχές στη λειτουργία του θυρεοειδούς αδένα (ιδίως υπερθυρεοειδισμός), η ανισορροπία στις ορμόνες φύλου (προγεστερόνη, οιστρογόνα, τεστοστερόνη) και οι διαταραχές ινσουλίνης μπορούν να προκαλέσουν ή να ενισχύσουν συμπτώματα άγχους. Η ορμονική αστάθεια επηρεάζει τα επίπεδα ενέργειας, τον ύπνο και την ψυχολογική σταθερότητα, ειδικά σε γυναίκες κατά την εμμηνόπαυση ή σε άνδρες με ανδροπαύση.
5. Χρόνια Φλεγμονή και Οξειδωτικό Στρες. Η παρουσία χρόνιας φλεγμονής επηρεάζει αρνητικά τη λειτουργία του εγκεφάλου, ιδίως μέσω της αύξησης προφλεγμονωδών κυτοκινών όπως η IL-6 και η TNF-α. Το οξειδωτικό στρες, δηλαδή η ανισορροπία μεταξύ ελευθέρων ριζών και αντιοξειδωτικών μηχανισμών, έχει επίσης συνδεθεί με τη δημιουργία και την ένταση του άγχους, κυρίως μέσω νευρωνικής βλάβης και δυσλειτουργίας των μιτοχονδρίων.
6. Έλλειψη Θρεπτικών Συστατικών. Ανεπάρκειες σε μαγνήσιο, βιταμίνες του συμπλέγματος Β (ιδίως Β6, Β12 και φολικό οξύ), ψευδάργυρο, σελήνιο και ωμέγα-3 λιπαρά οξέα έχουν τεκμηριωθεί ως παράγοντες που αυξάνουν την ευπάθεια στο άγχος. Οι ουσίες αυτές συμμετέχουν ενεργά στη σύνθεση νευροδιαβιβαστών και στην ομοιόσταση του νευρικού συστήματος.
7. Γενετική Προδιάθεση και Πολυμορφισμοί. Ορισμένοι γονιδιακοί πολυμορφισμοί (όπως ο MTHFR ή ο COMT) επηρεάζουν την ικανότητα μεταβολισμού της φολικής και της σεροτονίνης, με αποτέλεσμα μειωμένη προσαρμοστικότητα στο στρες και αυξημένη πιθανότητα εμφάνισης αγχωδών διαταραχών. Η γνώση του γονιδιακού προφίλ του κάθε ατόμου μπορεί να οδηγήσει σε πιο προσωποποιημένη προσέγγιση στην πρόληψη και τη θεραπεία.

Εργαστηριακές Εξετάσεις για τη Διερεύνηση του Στρες

Η διερεύνηση του άγχους απαιτεί μια ολιστική προσέγγιση που περιλαμβάνει τόσο βασικές βιοχημικές εξετάσεις όσο και εξειδικευμένα λειτουργικά τεστ. Η σωστή εργαστηριακή αξιολόγηση μπορεί να αναδείξει οργανικές αιτίες ή υποκείμενες διαταραχές που συμβάλλουν στην εμφάνιση ή επιδείνωση του άγχους.

Συμβατικές Εργαστηριακές Εξετάσεις:​

• 'Ελεγχος Θυρεοειδούς: Οι εξετάσεις αυτές αξιολογούν τη λειτουργία του θυρεοειδούς. Ο υπερθυρεοειδισμός ή ακόμα και οι οριακές δυσλειτουργίες μπορεί να προκαλέσουν συμπτώματα έντονου άγχους.
• Γενική Αίματος: Χρησιμοποιείται για την ανίχνευση αναιμίας ή φλεγμονωδών καταστάσεων που επηρεάζουν την ενεργειακή κατάσταση και τη διάθεση.
• CRP (C-αντιδρώσα πρωτεΐνη): Δείκτης χρόνιας φλεγμονής, η οποία μπορεί να επηρεάζει το κεντρικό νευρικό σύστημα και να επιδεινώνει το άγχος.
• Σάκχαρο Αίματος και Ινσουλίνη: Αποκαλύπτουν διαταραχές στον γλυκαιμικό έλεγχο. Η υπογλυκαιμία ή η αντίσταση στην ινσουλίνη μπορεί να σχετίζονται με αγχώδη συμπτώματα.
• Βιταμίνη Β12 και Φυλλικό Οξύ: Η έλλειψή τους επηρεάζει αρνητικά τη νευρική λειτουργία και σχετίζεται με ευερεθιστότητα, κατάθλιψη και άγχος.
• ​Ηλεκτρολύτες (Νάτριο, Κάλιο, Μαγνήσιο, Ασβέστιο): Οι ανισορροπίες επηρεάζουν την αγωγιμότητα των νευρικών κυττάρων και την ευερεθιστότητα του ΚΝΣ.
   

​Εξετάσεις Λειτουργικής Ιατρικής: Οι ακόλουθες εξετάσεις αποτελούν βασικά εργαλεία λειτουργικής ιατρικής και είναι σχεδιασμένες να εντοπίζουν δυσλειτουργίες που δεν είναι εύκολα ανιχνεύσιμες με τις κλασικές μεθόδους.

• AdrenalScan®: Κορτιζόλη Σιέλου (προφίλ κορτιζόλης σε σίελο, πρωί-μεσημέρι-βράδυ). Ελέγχει τον ημερήσιο ρυθμό έκκρισης της κορτιζόλης, ο οποίος διαταράσσεται σε καταστάσεις χρόνιας κόπωσης και υπερβολικού στρες. Πολύ χρήσιμο στην ανίχνευση δυσλειτουργίας του HPA άξονα.
• MetaBolomiX® : (Μεταβολική Ανάλυση Ούρων). Εξετάζει μεταβολικά ενδιάμεσα προϊόντα που σχετίζονται με την εντερική υγεία, τη μιτοχονδριακή λειτουργία, την παραγωγή νευροδιαβιβαστών και την ύπαρξη μυκήτων ή βακτηρίων. Είναι εξαιρετικό εργαλείο για την ανίχνευση δυσβίωσης ή έλλειψης συνενζύμων.
• NeuroScan®: (Νευροδιαβιβαστές σε Ούρα). Αξιολογεί την ισορροπία μεταξύ σεροτονίνης, ντοπαμίνης, GABA, νορεπινεφρίνης και άλλων. Εξαιρετικά χρήσιμη σε ασθενείς με επίμονα αγχώδη συμπτώματα χωρίς εμφανή αιτία.
•  Έλεγχος Διαρρέοντος Εντέρου: (Ζονουλίνη και FABP2 , LPS, SIBO ). Ανιχνεύουν τη διαταραχή του εντερικού φραγμού, η οποία σχετίζεται με νευροφλεγμονή και αυξημένο άγχος μέσω του άξονα εντέρου-εγκεφάλου.
• ΩmegaScan® : Ανάλυση Λιπαρών Οξέων (Omega-3/Omega-6 Ratio). Εκτιμά την αναλογία αντιφλεγμονωδών και προφλεγμονωδών λιπαρών οξέων. Έλλειψη ωμέγα-3 σχετίζεται με μειωμένη παραγωγή GABA και αυξημένη φλεγμονή.
• Γονιδιακή Ανάλυση MTHFR, COMT : Αξιολογεί πολυμορφισμούς που επηρεάζουν τη μεταβολική ικανότητα του οργανισμού στη σύνθεση και αποδόμηση των νευροδιαβιβαστών. Ιδιαίτερα χρήσιμη σε περιπτώσεις που η θεραπεία με ψυχοτρόπα φάρμακα δεν έχει αποδώσει.
   

Άλλες Εξετάσεις: Σε ορισμένες περιπτώσεις, μπορεί να συστηθεί η διενέργεια πρόσθετων εξετάσεων για μια πιο ολοκληρωμένη αξιολόγηση. Η μαγνητική τομογραφία MRI εγκεφάλου μπορεί να συμβάλει στον εντοπισμό δομικών αλλοιώσεων που επηρεάζουν τη συναισθηματική ρύθμιση, ενώ το triplex καρωτίδων επιτρέπει την απεικόνιση αθηρωματικών πλακών και τη μέτρηση του πάχους έσω–μέσου χιτώνα, παρέχοντας πληροφορίες για την αγγειακή υγεία. Το ηλεκτροεγκεφαλογράφημα (ΗΕΓ ή EEG) χρησιμοποιείται για την αξιολόγηση πιθανών λειτουργικών διαταραχών της εγκεφαλικής δραστηριότητας. Παράλληλα, ψυχομετρικά εργαλεία και ερωτηματολόγια, όπως τα GAD-7 και DASS-21, αξιοποιούνται για την ποσοτικοποίηση των επιπέδων άγχους και κατάθλιψης και την υποστήριξη της κλινικής εκτίμησης και παρακολούθησης.

Θεραπευτικές Προσεγγίσεις του Στρες

Η αντιμετώπιση του άγχους απαιτεί πολύπλευρη προσέγγιση, προσαρμοσμένη στο προφίλ κάθε ασθενούς. Η επιλογή της θεραπείας εξαρτάται από τη βαρύτητα των συμπτωμάτων, τις υποκείμενες οργανικές αιτίες και την ύπαρξη συννοσηροτήτων. Στη λειτουργική ιατρική, βασικό μέλημα είναι η αποκατάσταση της αιτιολογίας του άγχους και όχι απλώς η καταστολή των συμπτωμάτων. Ακολουθεί αναλυτική παρουσίαση των συμβατικών και φυσικών παρεμβάσεων.

Συμβατικές Θεραπείες

Οι παρακάτω θεραπείες χρησιμοποιούνται κυρίως στην αντιμετώπιση της μέτριας ή σοβαρής μορφής άγχους, ιδίως όταν το άτομο παρουσιάζει σημαντική έκπτωση στη λειτουργικότητά του ή βιώνει κρίσεις πανικού. Τα αγχολυτικά φάρμακα, όπως οι βενζοδιαζεπίνες (αλπραζολάμη, λοραζεπάμη), δρουν ταχέως μέσω της ενίσχυσης της δράσης του GABA, ωστόσο συνοδεύονται από κίνδυνο εθισμού και ανάπτυξης ανοχής και για τον λόγο αυτό συνιστώνται κυρίως για βραχυχρόνια χρήση. Τα αντικαταθλιπτικά φάρμακα της κατηγορίας των SSRIs και SNRIs, όπως η σερτραλίνη και η βενλαφαξίνη, αυξάνουν τη διαθεσιμότητα της σεροτονίνης και/ή της νορεπινεφρίνης και αποτελούν θεραπεία πρώτης γραμμής για τη μακροχρόνια αντιμετώπιση του γενικευμένου άγχους. Οι βήτα-αναστολείς, όπως η προπρανολόλη, χρησιμοποιούνται κυρίως για τη μείωση των σωματικών συμπτωμάτων του άγχους, όπως η ταχυκαρδία και το τρέμουλο, ιδιαίτερα σε περιπτώσεις κοινωνικού άγχους ή αγχώδους απόδοσης. Παράλληλα, η Γνωσιακή Συμπεριφορική Ψυχοθεραπεία (CBT) αποτελεί επιστημονικά τεκμηριωμένη μέθοδο που στοχεύει στην τροποποίηση δυσλειτουργικών σκέψεων και στη σταδιακή έκθεση του ατόμου σε ελεγχόμενες αγχώδεις καταστάσεις, παρουσιάζοντας υψηλή αποτελεσματικότητα στη μακροχρόνια διαχείριση. Η συμβουλευτική και η ψυχοθεραπεία παρέχουν ουσιαστική υποστήριξη, συμβάλλοντας στην κατανόηση και αναπλαισίωση της εμπειρίας του άγχους και στη βελτίωση των μηχανισμών αντιμετώπισης του στρες, ενώ τα φαρμακευτικά σκευάσματα θα πρέπει να χορηγούνται αποκλειστικά κατόπιν ιατρικής αξιολόγησης και με ιατρική συνταγή.

Φυσικές Θεραπείες

Οι φυσικές προσεγγίσεις αντιμετωπίζουν τις οργανικές και νευροφυσιολογικές παραμέτρους που επηρεάζουν το άγχος. Είναι ιδιαίτερα χρήσιμες στην πρόληψη, στη μείωση των υποκείμενων αιτίων και στη συμπληρωματική θεραπεία.

Διατροφή: Η διατροφή αποτελεί πυλώνα στην αντιμετώπιση του άγχους. Μια διατροφή πλούσια σε σύνθετους υδατάνθρακες, καλά λιπαρά και επαρκή πρωτεΐνη στηρίζει τη νευροδιαβιβαστική ισορροπία. Σημαντικά σημεία:

• Αποφυγή καφεΐνης και αλκοόλ, που εντείνουν την νευρικότητα.
• Κατανάλωση τροφών πλούσιων σε τρυπτοφάνη (γαλοπούλα, μπανάνες, ξηροί καρποί) για ενίσχυση της σεροτονίνης.
• Πρόσληψη βιταμινών του συμπλέγματος Β και μαγνησίου μέσω πράσινων λαχανικών, οσπρίων και σπόρων.
• Ενίσχυση του μικροβιώματος με προβιοτικά τρόφιμα (κεφίρ, γιαούρτι, λάχανο τουρσί).
   

Τρόπος Ζωής: Οι καθημερινές συνήθειες επηρεάζουν την αντίσταση του οργανισμού στο στρες:

• Σταθερός ύπνος: Τουλάχιστον 7-8 ώρες τη νύχτα, με έμφαση στη ρύθμιση του κιρκαδικού ρυθμού.
• Άσκηση: Αερόβια δραστηριότητα 30 λεπτών ημερησίως μειώνει τα επίπεδα κορτιζόλης και ενισχύει την έκκριση ενδορφινών.
• Τεχνικές χαλάρωσης: Διαλογισμός, βαθιές αναπνοές, γιόγκα ή προοδευτική μυϊκή χαλάρωση.
• Επαφή με τη φύση και περιορισμός της έκθεσης σε οθόνες, ιδίως πριν τον ύπνο.
   

Συμπληρώματα Διατροφής και Φυτικές Θεραπείες: Τα διατροφικά συμπληρώματα και οι φυτικές θεραπείες χρησιμοποιούνται συχνά υποστηρικτικά στη διαχείριση του στρες και του άγχους, κυρίως σε ήπιες έως μέτριες περιπτώσεις ή σε συνδυασμό με άλλες θεραπευτικές παρεμβάσεις.

• Το μαγνήσιο μπορεί να συμβάλει στη χαλάρωση του νευρικού συστήματος και συνιστάται συνήθως σε δόση 200–400 mg ημερησίως, κατά προτίμηση πριν τον ύπνο, αν και σε ορισμένα άτομα μπορεί να προκαλέσει ήπια γαστρεντερική δυσφορία.
• Τα ωμέγα-3 λιπαρά οξέα (EPA/DHA) διαθέτουν αντιφλεγμονώδεις ιδιότητες και ενδέχεται να βελτιώνουν τη διάθεση, με συνήθη δοσολογία 1–2 g ημερησίως, ωστόσο δεν συνιστώνται σε άτομα με διαταραχές πηκτικότητας ή σε όσους λαμβάνουν αντιπηκτική αγωγή.
• Η Ροδιόλα (Rhodiola rosea), ένα προσαρμογόνο βότανο, χρησιμοποιείται για την ενίσχυση της αντοχής στο στρες και λαμβάνεται συνήθως σε δόσεις 100–400 mg ημερησίως, ενώ δεν συνιστάται σε άτομα με υπέρταση.
• Η Ashwagandha (Withania somnifera) μπορεί να συμβάλλει στη μείωση της κορτιζόλης και στην ενίσχυση της δράσης του GABA, με προτεινόμενη δοσολογία 300–600 mg δύο φορές την ημέρα, με προσοχή σε άτομα με διαταραχές του θυρεοειδούς.
• Η L-θεανίνη, ένα αμινοξύ, προάγει ήπια χαλάρωση χωρίς καταστολή και μπορεί να είναι χρήσιμη σε καταστάσεις αναμενόμενου άγχους, όπως εξετάσεις ή κοινωνικές εκδηλώσεις.
• Η βαλεριάνα χρησιμοποιείται κυρίως για βραχυχρόνιες διαταραχές ύπνου και λαμβάνεται πριν την κατάκλιση, χωρίς να συνδυάζεται με κατασταλτικά του κεντρικού νευρικού συστήματος.
   

Αξίζει να σημειωθεί ότι τα διατροφικά συμπληρώματα και τα φυτικά σκευάσματα δεν υποκαθιστούν την ιατρική διάγνωση ή θεραπεία. Η χρήση τους θα πρέπει να εξατομικεύεται και να γίνεται κατόπιν συμβουλής επαγγελματία υγείας, ιδιαίτερα σε περιπτώσεις χρόνιων παθήσεων, εγκυμοσύνης ή ταυτόχρονης λήψης φαρμακευτικής αγωγής.

Συμπεράσματα

Το στρες και το άγχος αποτελούν πολυπαραγοντικές καταστάσεις που επηρεάζουν τόσο την ψυχική όσο και τη σωματική υγεία. Η αποτελεσματική αντιμετώπισή τους προϋποθέτει την έγκαιρη αναγνώριση των συμπτωμάτων και μια ολοκληρωμένη προσέγγιση που λαμβάνει υπόψη τις υποκείμενες βιολογικές, ψυχολογικές και λειτουργικές αιτίες. Μέσα από τον συνδυασμό κατάλληλων διαγνωστικών εργαλείων, εξατομικευμένων θεραπευτικών παρεμβάσεων και υγιών συνηθειών ζωής, είναι δυνατόν να επιτευχθεί ουσιαστική ανακούφιση των συμπτωμάτων και μακροπρόθεσμη βελτίωση της ποιότητας ζωής.

Βιβλιογραφία

1. Global, regional, and national burden of 12 mental disorders in 204 countries and territories, 1990–2019: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2019 The Lancet Psychiatry, Volume 9, Issue 2, 137 – 150.
2. Racine N, McArthur BA, Cooke JE, Eirich R, Zhu J, Madigan S. Global Prevalence of Depressive and Anxiety Symptoms in Children and Adolescents During COVID-19: A Meta-analysis. JAMA Pediatr. 2021;175(11):1142–1150. 
3. Bandelow B, Michaelis S. Epidemiology of anxiety disorders in the 21st century. Dialogues Clin Neurosci. 2015 Sep;17(3):327-35.
4. Tafet GE, Nemeroff CB. Pharmacological Treatment of Anxiety Disorders: The Role of the HPA Axis. Front Psychiatry. 2020;11:443. 
5. Carabotti M, Scirocco A, Maselli MA, Severi C. The gut-brain axis: interactions between enteric microbiota, central and enteric nervous systems. Ann Gastroenterol. 2015;28(2):203-209.
6. Thesing CS, Bot M, Milaneschi Y, Giltay EJ, Penninx BWJH. Omega-3 and omega-6 fatty acid levels in depressive and anxiety disorders. Psychoneuroendocrinology. 2018;87:53-62.
7. Grajek M, Krupa-Kotara K, Białek-Dratwa A, Sobczyk K, Grot M, Kowalski O, Staśkiewicz W. Nutrition and mental health: A review of current knowledge about the impact of diet on mental health. Front Nutr. 2022 Aug 22;9:943998.
8. Sarris J, Logan AC, Akbaraly TN, et al. Nutritional medicine as mainstream in psychiatry. Lancet Psychiatry. 2015;2(3):271-274.
9. Cropley M, Banks AP, Boyle J. The Effects of Rhodiola rosea L. Extract on Anxiety, Stress, Cognition and Other Mood Symptoms. Phytother Res. 2015;29(12):1934-1939. 
10. Pratte MA, Nanavati KB, Young V, Morley CP. An alternative treatment for anxiety: a systematic review of human trial results reported for the Ayurvedic herb ashwagandha (Withania somnifera). J Altern Complement Med. 2014;20(12):901-908.
11. Kennedy DO. B Vitamins and the Brain: Mechanisms, Dose and Efficacy--A Review. Nutrients. 2016;8(2):68.
12. Vink R, Nechifor M, editors. Magnesium in the Central Nervous System. Adelaide (AU): University of Adelaide Press; 2011. Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK507264/