Γιατί το Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών (PCOS) αλλάζει όνομα

Το Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών, γνωστό διεθνώς ως PCOS, αποτελεί μία από τις συχνότερες ενδοκρινολογικές και μεταβολικές διαταραχές στις γυναίκες αναπαραγωγικής ηλικίας. Υπολογίζεται ότι επηρεάζει περίπου το 8 έως 13% των γυναικών παγκοσμίως, ενώ σημαντικό ποσοστό παραμένει αδιάγνωστο για πολλά χρόνια.

Παρότι ο όρος χρησιμοποιείται εδώ και δεκαετίες, η σύγχρονη επιστημονική κοινότητα θεωρεί πλέον ότι δεν αποδίδει με ακρίβεια τη συνολική φύση της νόσου. Ο όρος «πολυκυστικές ωοθήκες» δημιουργεί συχνά παρανοήσεις, επειδή πολλές γυναίκες με PCOS δεν εμφανίζουν πραγματικές κύστεις στις ωοθήκες, ενώ παράλληλα αρκετές γυναίκες με πολυκυστική μορφολογία ωοθηκών δεν πάσχουν από το συγκεκριμένο σύνδρομο.

Σήμερα γνωρίζουμε ότι το PCOS δεν αποτελεί απλώς μία γυναικολογική διαταραχή. Πρόκειται για ένα σύνθετο μεταβολικό και ορμονικό σύνδρομο που επηρεάζει πολλαπλά συστήματα του οργανισμού και σχετίζεται με:

Αντίσταση στην ινσουλίνη
Υπερανδρογοναιμία
Διαταραχές ωορρηξίας
Χρόνια φλεγμονή χαμηλού βαθμού
Αυξημένο καρδιομεταβολικό κίνδυνο
Δυσκολία απώλειας βάρους
Αυξημένη πιθανότητα εμφάνισης σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2

Η σύγχρονη αυτή προσέγγιση επισημοποιήθηκε το 2026 μέσα από διεθνή διαδικασία συναίνεσης μεταξύ ειδικών (consensus process) που δημοσιεύθηκε στο κορυφαίο ιατρικό περιοδικό The Lancet, με τη στήριξη σημαντικών επιστημονικών οργανισμών, μεταξύ των οποίων και η Ενδοκρινολογική Εταιρεία των ΗΠΑ (Endocrine Society). Στο πλαίσιο αυτό προτάθηκε η νέα ονομασία Πολυενδοκρινικό Μεταβολικό Σύνδρομο Ωοθηκών (Polyendocrine Metabolic Ovarian Syndrome - PMOS), καθώς θεωρήθηκε ότι αποδίδει με μεγαλύτερη ακρίβεια τη συνολική μεταβολική και ενδοκρινική φύση της διαταραχής.

Η νέα ονομασία επιχειρεί να αναδείξει ότι το σύνδρομο δεν αφορά μόνο τις ωοθήκες, αλλά επηρεάζει συνολικά τον μεταβολισμό, τις ορμόνες, τη φλεγμονή και τον καρδιομεταβολικό κίνδυνο, αντανακλώντας τη σύγχρονη κατανόηση μίας πολυσυστηματικής νόσου.

Η αλλαγή αυτή αντανακλά μία νέα εποχή στην Προληπτική και Λειτουργική Ιατρική, όπου η έμφαση μετατοπίζεται από τη μορφολογία των ωοθηκών προς τη συνολική μεταβολική υγεία της γυναίκας. Η αλλαγή της ονομασίας δεν είναι απλώς συμβολική. Αντιπροσωπεύει μία βαθύτερη κατανόηση της νόσου και της επίδρασής της σε ολόκληρο τον οργανισμό. Το ενδιαφέρον πλέον δεν περιορίζεται μόνο στη γονιμότητα και στον κύκλο περιόδου, αλλά επεκτείνεται στην πρόληψη χρόνιων μεταβολικών και καρδιαγγειακών νοσημάτων που μπορεί να εμφανιστούν πολλά χρόνια αργότερα.

Το PMOS (πρώην PCOS) ως μεταβολικό και ενδοκρινικό σύνδρομο

Για πολλά χρόνια, η διάγνωση του συνδρόμου βασιζόταν κυρίως σε γυναικολογικά κριτήρια, όπως η διαταραχή περιόδου και η πολυκυστική μορφολογία των ωοθηκών. Ωστόσο, η σύγχρονη έρευνα δείχνει ότι η πραγματική «ρίζα» του προβλήματος βρίσκεται πολύ βαθύτερα.

Η αντίσταση στην ινσουλίνη θεωρείται σήμερα ένας από τους σημαντικότερους μηχανισμούς του συνδρόμου. Όταν τα κύτταρα δεν ανταποκρίνονται σωστά στην ινσουλίνη, το σώμα παράγει μεγαλύτερες ποσότητες της ορμόνης ώστε να διατηρήσει φυσιολογικά επίπεδα γλυκόζης. Η υπερινσουλιναιμία αυτή επηρεάζει άμεσα τις ωοθήκες και διεγείρει την παραγωγή ανδρογόνων ορμονών. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε:

Ακμή
Λιπαρότητα δέρματος
Αυξημένη τριχοφυΐα
Ακανόνιστο κύκλο
Δυσκολία σύλληψης

Παράλληλα, πολλές γυναίκες με το συγκεκριμένο σύνδρομο εμφανίζουν αυξημένους δείκτες φλεγμονής και οξειδωτικού στρες. Η χρόνια αυτή φλεγμονώδης κατάσταση φαίνεται ότι επηρεάζει:

Τη λειτουργία των μιτοχονδρίων
Την ποιότητα των ωαρίων
Τη μεταβολική υγεία
Τη λειτουργία του αγγειακού συστήματος

Σημαντικό ρόλο φαίνεται επίσης να παίζει το εντερικό μικροβίωμα. Σύγχρονες μελέτες δείχνουν ότι γυναίκες με το σύνδρομο εμφανίζουν συχνά διαταραχές στη σύσταση της εντερικής χλωρίδας, οι οποίες σχετίζονται με αυξημένη φλεγμονή, αντίσταση στην ινσουλίνη και δυσκολία ρύθμισης του σωματικού βάρους. Αυτό εξηγεί γιατί δύο γυναίκες με την ίδια διάγνωση μπορεί να εμφανίζουν τελείως διαφορετική κλινική εικόνα. Άλλες παρουσιάζουν κυρίως μεταβολικά προβλήματα και αύξηση βάρους, ενώ άλλες εμφανίζουν πιο έντονα αναπαραγωγικά ή δερματολογικά συμπτώματα.

Η σύγχρονη ιατρική αντιμετωπίζει πλέον την κατάσταση αυτή ως πολυσυστηματική διαταραχή στην οποία αλληλεπιδρούν γενετικοί, ορμονικοί, μεταβολικοί και περιβαλλοντικοί παράγοντες. Αυτή η νέα προσέγγιση ανοίγει τον δρόμο για πιο εξατομικευμένες στρατηγικές πρόληψης και θεραπείας.

Multi omics εξετάσεις και το μέλλον της πρόληψης

Η Λειτουργική και Προληπτική Ιατρική αξιοποιεί πλέον προηγμένες τεχνολογίες Μulti omics για τη διερεύνηση σύνθετων μεταβολικών διαταραχών όπως το Πολυενδοκρινικό Μεταβολικό Σύνδρομο Ωοθηκών - PMOS.

Ο όρος Μulti omics περιγράφει τη συνδυαστική ανάλυση πολλαπλών βιολογικών επιπέδων, όπως:

Γενετική (Genomics), ανάλυση γονιδίων και γενετικών παραλλαγών που επηρεάζουν τη λειτουργία του οργανισμού.
Μεταβολομική (Metabolomics), μελέτη των μεταβολιτών και των βιοχημικών διεργασιών που σχετίζονται με την παραγωγή ενέργειας και τον μεταβολισμό.
Λιπιδωμική (Lipidomics), ανάλυση λιπιδίων και λιπαρών οξέων που επηρεάζουν τη φλεγμονή, τις κυτταρικές μεμβράνες και τον καρδιομεταβολικό κίνδυνο.
Ορμονικό προφίλ (Hormonomics / Endocrine profiling), αξιολόγηση ορμονών και μεταβολιτών που σχετίζονται με τη λειτουργία του ενδοκρινικού συστήματος.
Ανάλυση εντερικού μικροβιώματος (Microbiomics), μελέτη της σύστασης και της λειτουργίας των μικροοργανισμών του εντέρου και της επίδρασής τους στον μεταβολισμό και στη φλεγμονή.

Στόχος δεν είναι μόνο η διάγνωση της νόσου, αλλά η κατανόηση των βαθύτερων βιολογικών μηχανισμών που οδηγούν στην εμφάνισή της. Η σημασία αυτής της προσέγγισης είναι ιδιαίτερα μεγάλη στο PMOS, επειδή κάθε γυναίκα εμφανίζει διαφορετικό μεταβολικό και ορμονικό προφίλ.

Οι Multi omics εξετάσεις επιτρέπουν:

Tην έγκαιρη αναγνώριση μεταβολικών διαταραχών
Tην αξιολόγηση φλεγμονώδους φορτίου
Tην κατανόηση της λειτουργίας του εντερικού μικροβιώματος
Tην ανίχνευση διατροφικών ελλείψεων
Tην ανάπτυξη πιο εξατομικευμένων παρεμβάσεων πρόληψης

Με τον τρόπο αυτό, η παρέμβαση μπορεί να γίνει πριν εγκατασταθούν σοβαρές επιπλοκές όπως σακχαρώδης διαβήτης τύπου 2, μη αλκοολική λιπώδης νόσος ήπατος ή καρδιαγγειακή νόσος. Η προσέγγιση αυτή αποτελεί βασικό στοιχείο της Λειτουργικής Ιατρικής, η οποία επιχειρεί να κατανοήσει όχι μόνο το τι συμβαίνει, αλλά και το γιατί συμβαίνει σε κάθε οργανισμό ξεχωριστά.

Εργαστηριακές εξετάσεις για τη διερεύνηση του PMOS

Η ολοκληρωμένη αξιολόγηση του PMOS περιλαμβάνει τόσο συμβατικές εξετάσεις όσο και εξετάσεις Λειτουργικής Ιατρικής που επιτρέπουν πιο εξατομικευμένη προσέγγιση.

(α) Συμβατικές εργαστηριακές εξετάσεις
Η διερεύνηση του PMOS ξεκινά συνήθως με βασικές συμβατικές εργαστηριακές εξετάσεις, οι οποίες επιτρέπουν την αξιολόγηση της μεταβολικής, ορμονικής και καρδιομεταβολικής λειτουργίας. Η βασική διερεύνηση του PMOS περιλαμβάνει εξετάσεις που αξιολογούν:

Τον μεταβολισμό γλυκόζης και την αντίσταση στην ινσουλίνη (Γλυκόζη Νηστείας, Ινσουλίνη Νηστείας και HOMA IR, Καμπύλη Γλυκόζης και Ινσουλίνης, Γλυκοζυλιωμένη Αιμοσφαιρίνη HbA1c). Οι εξετάσεις αυτές αξιολογούν το μεταβολικό κίνδυνο και βοηθούν στην ανίχνευση προδιαβήτη ή σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2. Η υπερινσουλιναιμία θεωρείται κεντρικός παθοφυσιολογικός μηχανισμός του PMOS.
Το λιπιδαιμικό και καρδιομεταβολικό προφίλ (Ολική Χοληστερόλη, HDL, LDL και Τριγλυκερίδια). Οι εξετάσεις αυτές αποτελούν το βασικό λιπιδαιμικό προφίλ και χρησιμοποιούνται για την αξιολόγηση του καρδιομεταβολικού κινδύνου. Οι γυναίκες με PMOS εμφανίζουν συχνότερα δυσλιπιδαιμία, η οποία σχετίζεται με αντίσταση στην ινσουλίνη και αυξημένο κίνδυνο καρδιαγγειακών επιπλοκών.
Την ορμονική λειτουργία και την υπερανδρογοναιμία (Ολική και Ελεύθερη Τεστοστερόνη, DHEA S, SHBG, LH, FSH, Προλακτίνη). Οι δείκτες αυτοί βοηθούν στην αξιολόγηση της υπερανδρογοναιμίας και της γενικότερης ορμονικής ισορροπίας και συμβάλλουν στον αποκλεισμό άλλων αιτιών διαταραχών κύκλου.
Τη θυρεοειδική λειτουργία και δείκτες φλεγμονής (TSH και θυρεοειδικές ορμόνες, hs CRP, Βιταμίνη D). Οι διαταραχές θυρεοειδούς μπορεί να μιμούνται ή να επιδεινώνουν τα συμπτώματα του PMOS, όπως κόπωση και αύξηση βάρους. Παράλληλα, η χρόνια φλεγμονή χαμηλού βαθμού και οι διαταραχές της ανοσομεταβολικής ισορροπίας φαίνεται ότι συμμετέχουν ενεργά στην αντίσταση στην ινσουλίνη, στη μεταβολική δυσλειτουργία και στον αυξημένο καρδιομεταβολικό κίνδυνο που σχετίζεται με το PMOS.

(β) Εξετάσεις Λειτουργικής Ιατρικής
Η σύγχρονη Προληπτική και Λειτουργική Ιατρική αξιοποιεί πλέον προηγμένες λειτουργικές και Multi omics αναλύσεις, οι οποίες μπορούν να προσφέρουν πιο εξατομικευμένη κατανόηση των μεταβολικών, ορμονικών και φλεγμονωδών μηχανισμών που σχετίζονται με το PMOS. Οι εξετάσεις αυτές δεν στοχεύουν μόνο στη διάγνωση της νόσου, αλλά και στην αναγνώριση βιολογικών παραγόντων που μπορεί να επηρεάζουν διαφορετικά κάθε γυναίκα. Η λειτουργική διερεύνηση του PMOS μπορεί να περιλαμβάνει εξετάσεις που αξιολογούν:

Τη λειτουργία του εντερικού μικροβιώματος και τη σχέση του με τη φλεγμονή, τη μεταβολική δυσλειτουργία και την αντίσταση στην ινσουλίνη (EnteroScan®). Στο PMOS συχνά ανιχνεύονται διαταραχές που σχετίζονται με φλεγμονή, αυξημένη εντερική διαπερατότητα και μεταβολική δυσλειτουργία. Τα αποτελέσματα μπορούν να βοηθήσουν στη διαμόρφωση πιο εξατομικευμένων διατροφικών και προβιοτικών παρεμβάσεων.
Τον κυτταρικό μεταβολισμό, τη μιτοχονδριακή λειτουργία, την παραγωγή ενέργειας και το οξειδωτικό στρες (MetaBolomiX™, DetoxScan®). Οι εξετάσεις αυτές μπορούν να συμβάλουν στην ανίχνευση υποκείμενων μεταβολικών διαταραχών, χρόνιας οξειδωτικής επιβάρυνσης, καθώς και μηχανισμών φλεγμονής. Καταστάσεις, δηλαδή, που σχετίζονται με χρόνια κόπωση, δυσκολία απώλειας βάρους και διαταραχές μεταβολικής λειτουργίας που παρατηρούνται συχνά σε γυναίκες με PMOS.
Την ορμονική ισορροπία, τον μεταβολισμό ορμονών και τη λειτουργία του άξονα στρες (HormoneScan®). Ο έλεγχος αυτού του επιπέδου βοηθά στην ολοκληρωμένη διερεύνηση ορμονικών διαταραχών που σχετίζονται με το PMOS, όπως διαταραχές κύκλου, αυξημένη παραγωγή ανδρογόνων, χρόνια κόπωση και μεταβολική δυσλειτουργία, παρέχοντας πληροφορίες που συχνά δεν αναδεικνύονται στις κλασικές αιματολογικές εξετάσεις.
Το προφίλ λιπαρών οξέων και τους μηχανισμούς φλεγμονής που σχετίζονται με τον καρδιομεταβολικό κίνδυνο (ΩmegaScan®). Στις γυναίκες με PMOS, η διαταραχή της ισορροπίας των λιπαρών οξέων φαίνεται να σχετίζεται με αυξημένη φλεγμονή, αντίσταση στην ινσουλίνη και μεταβολική δυσλειτουργία.
Πιθανές ελλείψεις βιταμινών, μετάλλων και άλλων μικροθρεπτικών συστατικών που επηρεάζουν τη μεταβολική, ορμονική και κυτταρική λειτουργία (NutriScan®, Metals & Traces®). Ελλείψεις σε μαγνήσιο, ψευδάργυρο, βιταμίνη D, βιταμίνες συμπλέγματος Β και άλλους βασικούς μικροθρεπτικούς παράγοντες παρατηρούνται συχνά σε γυναίκες με PMOS και μπορεί να συμβάλλουν σε διαταραχές ενέργειας, αυξημένη φλεγμονή και δυσλειτουργία του μεταβολισμού.

(γ) Απεικονιστικές εξετάσεις
Στη διερεύνηση του PMOS μπορεί επίσης να περιλαμβάνονται απεικονιστικές εξετάσεις. Το υπερηχογράφημα ωοθηκών χρησιμοποιείται για την αξιολόγηση της μορφολογίας των ωοθηκών και της παρουσίας πολυκυστικής εικόνας. Παράλληλα, το υπερηχογράφημα ήπατος μπορεί να συμβάλει στον έλεγχο για μη αλκοολική λιπώδη νόσο ήπατος (NAFLD), η οποία εμφανίζεται συχνότερα σε γυναίκες με PMOS λόγω της στενής σχέσης της με την αντίσταση στην ινσουλίνη και τη μεταβολική δυσλειτουργία.

Θεραπευτικές προσεγγίσεις

Η θεραπευτική αντιμετώπιση του PMOS πρέπει να είναι εξατομικευμένη και να στοχεύει όχι μόνο στα συμπτώματα, αλλά και στους βαθύτερους μεταβολικούς μηχανισμούς της νόσου.

(α) Συμβατικές θεραπείες

Τα αντισυλληπτικά δισκία χρησιμοποιούνται συχνά για τη ρύθμιση του κύκλου και τη μείωση της υπερανδρογοναιμίας. Ωστόσο, δεν αντιμετωπίζουν τη βασική μεταβολική δυσλειτουργία του συνδρόμου.
Η μετφορμίνη χρησιμοποιείται για τη βελτίωση της ευαισθησίας στην ινσουλίνη και μπορεί να βοηθήσει στη ρύθμιση κύκλου και στη διαχείριση βάρους. Οι συχνότερες παρενέργειες περιλαμβάνουν γαστρεντερικές διαταραχές και πιθανή μείωση βιταμίνης Β12 σε μακροχρόνια χρήση.
Σε γυναίκες με έντονη υπερτρίχωση ή ακμή μπορεί να χρησιμοποιηθούν αντιανδρογόνα φάρμακα, ενώ σε περιπτώσεις υπογονιμότητας εφαρμόζονται θεραπείες πρόκλησης ωορρηξίας.
Τα τελευταία χρόνια χρησιμοποιούνται επίσης νεότερες θεραπείες που επηρεάζουν τον μεταβολισμό γλυκόζης και τον έλεγχο βάρους, ιδιαίτερα σε γυναίκες με σοβαρή μεταβολική επιβάρυνση.

(β) Φυσικές θεραπείες και λειτουργική προσέγγιση

Η διατροφή και ο τρόπος ζωής αποτελούν τον σημαντικότερο πυλώνα αντιμετώπισης του PMOS. Συγκεκριμένα, η μεσογειακή διατροφή φαίνεται ότι συμβάλλει:

Στη βελτίωση της ευαισθησίας στην ινσουλίνη
Στη μείωση της φλεγμονής
Στη σταθεροποίηση γλυκόζης και ινσουλίνης
Στη βελτίωση της ορμονικής ισορροπίας

Ιδιαίτερη σημασία έχει επίσης η αποφυγή υπερεπεξεργασμένων τροφίμων και η επαρκής πρόσληψη φυτικών ινών, ποιοτικής πρωτεΐνης και αντιοξειδωτικών.

Η συστηματική άσκηση βοηθά στη μείωση του σπλαχνικού λίπους, στη βελτίωση του γλυκαιμικού ελέγχου και στη ρύθμιση του ορμονικού προφίλ. Ακόμη και μέτρια απώλεια βάρους μπορεί να βελτιώσει σημαντικά τον κύκλο και τη μεταβολική λειτουργία.

Παράλληλα, η ποιότητα ύπνου και η διαχείριση στρες επηρεάζουν σημαντικά την κορτιζόλη και τη μεταβολική λειτουργία. Το χρόνιο στρες φαίνεται ότι επιδεινώνει τη φλεγμονή και την αντίσταση στην ινσουλίνη.

Ορισμένα συμπληρώματα διατροφής παρουσιάζουν θετικά δεδομένα στο PΜOS:

Μυοϊνοσιτόλη και D κιρο ινοσιτόλη: Συμβάλλουν στη βελτίωση της σηματοδότησης της ινσουλίνης και της ωορρηξίας. Συνήθεις δοσολογίες κυμαίνονται από 2 έως 4 g ημερησίως.
Ωμέγα 3 λιπαρά οξέα: Παρουσιάζουν αντιφλεγμονώδη δράση και μπορεί να βοηθήσουν στη βελτίωση λιπιδαιμικού προφίλ και φλεγμονωδών δεικτών.
Βιταμίνη D και Μαγνήσιο: Η διόρθωση πιθανών ελλείψεων μπορεί να υποστηρίξει τη μεταβολική και ορμονική ισορροπία.
Βερβερίνη και Κανέλα: Ορισμένα φυτικά εκχυλίσματα φαίνεται ότι μπορούν να υποστηρίξουν τη μεταβολική λειτουργία και τη ρύθμιση της γλυκόζης σε γυναίκες με PMOS. Η χρήση τους, ωστόσο, θα πρέπει να γίνεται με ιατρική παρακολούθηση λόγω πιθανών αλληλεπιδράσεων με φαρμακευτική αγωγή.

Η χρήση συμπληρωμάτων διατροφής θα πρέπει να γίνεται μόνο κατόπιν αξιολόγησης από επαγγελματία υγείας, ιδιαίτερα σε άτομα που λαμβάνουν φαρμακευτική αγωγή ή παρουσιάζουν υποκείμενα νοσήματα.

Συμπέρασμα

Η αλλαγή της ονομασίας του PMOS αντανακλά τη σύγχρονη κατανόηση μίας σύνθετης μεταβολικής και ενδοκρινικής διαταραχής που επηρεάζει ολόκληρο τον οργανισμό και όχι μόνο τις ωοθήκες.

Η σύγχρονη Προληπτική και Λειτουργική Ιατρική δίνει ιδιαίτερη έμφαση στην έγκαιρη αναγνώριση μεταβολικών, ορμονικών και φλεγμονωδών διαταραχών που μπορεί να σχετίζονται με το PMOS, ακόμη και πριν εμφανιστούν σοβαρές κλινικές επιπλοκές. Οι τεχνολογίες Multi omics και οι προηγμένες λειτουργικές αναλύσεις επιτρέπουν πλέον μία πιο ολοκληρωμένη και εξατομικευμένη προσέγγιση, συμβάλλοντας στη βαθύτερη κατανόηση των βιολογικών μηχανισμών που επηρεάζουν διαφορετικά κάθε γυναίκα.

Στόχος αυτής της προσέγγισης δεν είναι μόνο η διαχείριση των συμπτωμάτων, αλλά και η μακροχρόνια υποστήριξη της μεταβολικής, ορμονικής και συνολικής υγείας μέσα από πιο εξατομικευμένες στρατηγικές πρόληψης και θεραπευτικής παρέμβασης.

Βιβλιογραφία

Teede H, Khomami M, Morman R et al. Polyendocrine metabolic ovarian syndrome, the new name for polycystic ovary syndrome: a multistep global consensus process. The Lancet, 2026
Dalamaga M. What’s in a name? From PCOS to polyendocrine metabolic ovarian syndrome: A metabolic reframing, promise, controversies, and challenges ahead. Metabolism Open. 2026;100479. doi:10.1016/j.metop.2026.100479
Escobar-Morreale HF. Polycystic ovary syndrome: definition, etiology, diagnosis and treatment. Nat Rev Endocrinol. 2018 May;14(5):270-284. doi: 10.1038/nrendo.2018.24. Epub 2018 Mar 23. PMID: 29569621.
Teede HJ, Misso ML, Costello MF, et al. Recommendations from the international evidence-based guideline for the assessment and management of polycystic ovary syndrome. Fertil Steril. 2018;110(3):364-379. doi:10.1016/j.fertnstert.2018.05.004